Avrupa'nın geri çevirdiği meyve ve sebzeler gerçekten Türkiye'de mi satılıyor?

Konuya biraz yakından bakınca cevabın ne evet kadar net ne de hayır kadar kesin olduğu görülüyor. Çünkü burada konuşulan şey tek bir ürün değil; uluslararası ticaret, gıda güvenliği, denetimler ve tüketicinin güven duygusuyla ilgili oldukça geniş bir süreç.

Aslında tartışmanın merkezinde sadece pestisit yok. İnsanların bilmek istediği çok daha temel bir konu var: Sofrasına gelen gıdanın ne kadar güvenli olduğu.

Avrupa Birliği neden bazı ürünleri geri çeviriyor?

Türkiye, Avrupa'nın en önemli yaş meyve ve sebze tedarikçilerinden biri. Her yıl milyonlarca ton ürün başta Almanya, Hollanda, İtalya ve Fransa olmak üzere birçok ülkeye ihraç ediliyor.

Bu ürünler Avrupa Birliği sınırına ulaştığında rastgele ya da risk değerlendirmesine göre seçilen partiler laboratuvar analizlerinden geçiriliyor. Yapılan kontrollerde pestisit kalıntısı, ağır metal, mikotoksin ya da farklı gıda güvenliği kriterleri inceleniyor.

Eğer analiz sonucunda Avrupa Birliği'nin belirlediği maksimum kalıntı limitinin üzerinde bir değer tespit edilirse o sevkiyat hakkında işlem başlatılıyor.

Burada önemli olan ayrıntı şu: Bu karar, bütün üretimi değil yalnızca analiz edilen parti ürünü kapsıyor. Yani bir bölgedeki tüm limonlar ya da bütün domatesler değil, yalnızca incelenen sevkiyat değerlendiriliyor.

Peki geri dönen ürünlere ne oluyor?

Belki de herkesin cevabını merak ettiği soru bu.

Sosyal medyada sık sık 'Avrupa kabul etmiyor, bize gönderiyorlar.' şeklinde yorumlar görmek mümkün. Ancak süreç bundan daha karmaşık.

Bir ürünün Avrupa'dan geri dönmesi, otomatik olarak market raflarına çıkacağı anlamına gelmiyor.

Ürünün neden reddedildiği, hangi maddenin hangi seviyede tespit edildiği ve ilgili mevzuat birlikte değerlendiriliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı da bu süreçte kendi kontrol mekanizmalarını işletiyor.

Duruma göre ürün yeniden analiz edilebiliyor, farklı bir ülkeye ihraç edilebiliyor, işlenerek farklı bir kullanım alanına yönlendirilebiliyor ya da mevzuatın gerektirdiği durumlarda imha edilebiliyor.

Bu nedenle 'Avrupa'nın reddettiği bütün ürünler Türkiye'de satılıyor' demek de doğru değil, 'hiçbiri iç piyasaya girmiyor' demek de.

O zaman insanlar neden endişeli?

Çünkü konu yalnızca geri dönen ürünler değil. Asıl tartışma, denetim süreçlerinin kamuoyuna ne kadar açık olduğu.

Son günlerde bu konuyla ilgili değerlendirmeleriyle dikkat çeken gıda mühendisi Tuğba Bayburtluoğlu da videosunda tam olarak bu noktaya değiniyor. Tüketicilerin beklentisinin daha fazla şeffaflık olduğunu söylüyor.

İnsanlar artık yalnızca denetim yapıldığını duymak istemiyor. Hangi ürünlerde hangi pestisitlerin tespit edildiğini, bu ürünlere sonrasında ne olduğunu ve denetim sonuçlarının daha düzenli paylaşılmasını görmek istiyor.

Çünkü güven, sadece kontrol ediyoruz demekle değil; bu kontrollerin görünür olmasıyla oluşuyor.

Pestisit aslında nedir?

Pestisit denildiğinde çoğu kişinin aklına tek bir kimyasal geliyor. Oysa pestisit, tarımda zararlı böcekleri, mantar hastalıklarını ve yabancı otları kontrol etmek amacıyla kullanılan birçok farklı maddenin ortak adı.

Modern tarımda tamamen pestisitsiz üretim yapmak her zaman mümkün olmayabiliyor. Önemli olan kullanılan ürünün doğru dozda uygulanması ve hasattan önce beklenmesi gereken sürelere uyulması.

Sorun da tam bu noktada ortaya çıkıyor. Dozun aşılması ya da hasat öncesi bekleme süresine uyulmaması durumunda ürün üzerinde izin verilen sınırın üzerinde pestisit kalıntısı kalabiliyor.

Avrupa Birliği'nin yaptığı analizler de tam olarak bu kalıntıları ölçüyor.

Meyve ve sebzeleri yıkamak gerçekten işe yarıyor mu?

Bu sorunun cevabı "evet ama..." diye başlıyor.

Araştırmalar, akan su altında iyice yıkamanın yüzeyde bulunan bazı pestisit kalıntılarını azaltabildiğini gösteriyor. Sert kabuklu ürünleri fırçalamak ya da karbonatlı suda kısa süre bekletmek de yüzey temizliğine katkı sağlayabiliyor.

Ancak uzmanlar bunun bütün pestisitleri tamamen ortadan kaldırmadığını özellikle vurguluyor. Çünkü bazı maddeler yalnızca kabukta değil, ürünün dokusunda da bulunabiliyor.

Bu nedenle evde yapılan temizlik önemli olsa da tek başına yeterli bir çözüm olarak görülmüyor.

Tüketici olarak ne yapabiliriz?

Marketten alışveriş yaparken bütün riskleri ortadan kaldırmak mümkün değil. Ancak bazı küçük alışkanlıklar maruziyeti azaltmaya yardımcı olabilir.

Meyve ve sebzeleri bol akan su altında yıkamak, mümkün olduğunca mevsiminde yetişen ürünleri tercih etmek, tek tip beslenmek yerine farklı ürünleri dönüşümlü tüketmek ve güvenilir üreticileri tercih etmek bunlardan bazıları.

Bunun yanında iyi tarım uygulamaları veya organik sertifikaya sahip ürünler de birçok tüketici için tercih sebebi olabiliyor.

Yine de uzmanların ortak görüşü şu: Asıl çözüm tüketicinin mutfağında değil, üretimin başladığı tarlada.

Güvenli gıda sadece tüketicinin sorumluluğu değil

Pestisit tartışmaları gündeme geldiğinde çözüm önerileri genellikle evde uygulanabilecek yöntemler üzerinden konuşuluyor. Oysa uzmanlara göre asıl mesele üretim zincirinin doğru yönetilmesi.

Doğru ilaçlama yapılması, hasat öncesi bekleme sürelerine uyulması, düzenli laboratuvar analizlerinin gerçekleştirilmesi ve denetim sonuçlarının kamuoyuyla daha açık paylaşılması hem üreticiyi hem de tüketiciyi koruyor.

Çünkü güvenilir gıda sistemi yalnızca markette değil, tarlada başlıyor.